Risperidon (nazwa handlowa Risperdal) to atypowy lek przeciwpsychotyczny — z grupy szeroko stosowanej w zaburzeniach nastroju, nie tylko w psychozach. W chorobie afektywnej dwubiegunowej stosuje się go głównie w epizodach maniakalnych lub mieszanych, a czasem w leczeniu podtrzymującym. To jedna z bardziej ugruntowanych opcji w swojej grupie. Czy jest odpowiedni dla Ciebie, decydujesz razem z lekarzem; ta strona ma charakter edukacyjny i nie jest poradą medyczną.
Co go wyróżnia: prolaktyna
Większość codziennych działań risperidonu jest wspólna dla całej grupy — ale jedno działanie wyróżnia się na tyle, że warto wiedzieć o nim z góry. Risperidon zwykle podnosi poziom hormonu o nazwie prolaktyna silniej niż wiele alternatyw. Podwyższona prolaktyna może powodować tkliwość lub powiększenie piersi (u osób każdej płci), wydzielanie mleka, zanik lub nieregularność miesiączek oraz spadek zainteresowania seksem lub sprawności seksualnej. Wiedza o tym nie jest niczym groźnym, a wszystko to warto zgłosić — to uznane działanie leku, a nie coś, czego trzeba się krępować, a lekarz może zmienić dawkę lub lek, jeśli Ci to przeszkadza.
Czego jeszcze się spodziewać
Poza prolaktyną risperidon ma typowy profil swojej grupy. Może powodować przyrost masy ciała oraz zmiany poziomu cukru i cholesterolu we krwi, dlatego lekarze kontrolują je z czasem. U niektórych osób może wywoływać senność, a na początku zawroty głowy przy wstawaniu (wstawaj powoli). Zwłaszcza w wyższych dawkach może powodować objawy ruchowe — sztywność, niepokój ruchowy lub drżenie — o których warto powiedzieć, bo da się je opanować.
Objawy, które warto zgłosić
Zgłoś niezwłocznie: opisane wyżej objawy związane z prolaktyną; objawy wysokiego poziomu cukru we krwi (silne pragnienie, częste oddawanie moczu, niewyraźne widzenie, osłabienie); gorączkę ze sztywnością mięśni, poceniem się i splątaniem; albo jakiekolwiek mimowolne ruchy twarzy, języka lub kończyn. Bardziej codzienne działania — senność, zwiększony apetyt — warto poruszyć na kolejnej wizycie, zamiast je znosić.
Pytania do lekarza
Co warto wiedzieć o działaniu na prolaktynę i co zrobimy, jeśli się pojawi? Co będziemy kontrolować — masę ciała, poziom cukru, cholesterol? Czy lek ma działać na manię, czy służyć leczeniu podtrzymującemu? Jaki mamy plan, jeśli okaże się nieodpowiedni?
Zasada, która się nie zmienia
Nigdy nie zaczynaj, nie odstawiaj ani nie zmieniaj dawki na własną rękę. Te decyzje podejmujesz razem z lekarzem. Jak w przypadku innych leków przeciwpsychotycznych, istnieje szczególne ostrzeżenie przed stosowaniem go w leczeniu zaburzeń zachowania u osób starszych z otępieniem, u których może zwiększać ryzyko udaru i zgonu.
Jeśli ciąża jest u Ciebie możliwa
Jeśli ciąża jest u Ciebie możliwa, teraz lub w przyszłości, porusz ten temat z lekarzem wcześnie, a nie dopiero po pozytywnym teście. To rozmowa o tym, które leczenie utrzyma Cię w dobrym stanie. Nie jest to powód, by cokolwiek odstawiać na własną rękę. Dotyczy też tygodni po porodzie, które są okresem najwyższego ryzyka w chorobie afektywnej dwubiegunowej. Zobacz choroba afektywna dwubiegunowa a ciąża.
Częste pytania
Czy risperidon powoduje przyrost masy ciała?
Może. Przyrost masy ciała, a także zmiany poziomu cukru i cholesterolu we krwi, zdarzają się na tyle często, że lekarze kontrolują je z czasem. Jeśli Cię to niepokoi, powiedz o tym wcześnie — są sposoby, by sobie z tym radzić albo ponownie rozważyć leczenie, zamiast po prostu to znosić.
Na czym polega wpływ na prolaktynę, o którym czytam?
Risperidon może podnosić poziom hormonu o nazwie prolaktyna silniej niż wiele alternatyw. Może to powodować tkliwość lub powiększenie piersi (u osób każdej płci), wydzielanie mleka, zanik lub nieregularność miesiączek oraz spadek zainteresowania seksem. Warto to zgłosić — to znane działanie leku, a nie powód do wstydu, a lekarz ma różne możliwości. Jedno zastrzeżenie: zanik miesiączek nie oznacza w sposób pewny, że nie można zajść w ciążę, więc nie traktuj tego jako antykoncepcji.
Do czego stosuje się go w chorobie afektywnej dwubiegunowej?
Głównie w epizodach maniakalnych lub mieszanych, a czasem w leczeniu podtrzymującym. Czy pasuje do Twojej sytuacji, ocenia lekarz.
Źródła
Jeśli jesteś w kryzysie albo myślisz o skrzywdzeniu siebie, nie jesteś sam ani sama, a pomoc jest dostępna już teraz. W Polsce zadzwoń pod 116 123 (Telefon Zaufania dla Osób Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym) albo pod numer alarmowy 112. Gdzie indziej skontaktuj się z lokalnymi służbami ratunkowymi — Znajdź pomoc teraz ma numery według kraju.