Wiele osób z chorobą dwubiegunową ma dzieci. Sama diagnoza nie jest powodem, by wykluczyć ciążę. Rodzicielstwo nie jest też czymś, czego chce każdy, i to równie rozsądne miejsce, w którym można się znaleźć. Ta strona dotyczy praktycznego środka: jeśli ciąża jest dla Ciebie możliwością albo już się zaczęła, najbezpieczniej planować ją z zespołem leczącym zamiast działać samodzielnie bez planu. To informacje edukacyjne, nie porada medyczna. Każda decyzja należy do Ciebie i specjalistów znających Twoją historię, leki i ryzyko.
Zacznij rozmowę, zanim będzie potrzebna
Najbardziej przydatne, co możesz zrobić, to przesunąć tę rozmowę wcześniej, niż wydaje się to konieczne — najlepiej kilka miesięcy przed próbą zajścia w ciążę, ale warto o tym wspomnieć nawet wtedy, gdy to tylko „może kiedyś”.
Powodem jest czas. Jeśli potrzebny będzie przegląd leków, znacznie lepiej przeprowadzić go powoli i w dobrym okresie niż w pośpiechu, w pierwszych tygodniach ciąży, kiedy znaczna część wczesnego rozwoju już się dokonała i pojawia się presja szybkiego działania. Wczesne planowanie pozwala też zespołowi rozważyć, jakie leczenie daje największą szansę utrzymania stabilności podczas ciąży i w roku po porodzie — a nie tylko jaki plan wygląda najprościej na papierze. W praktyce to również rozmowa o antykoncepcji, ponieważ możliwość zaplanowania czasu jest podstawą całego podejścia.
Jeśli jesteś już w ciąży i czytasz to w panice: szybko skontaktuj się z osobą przepisującą leki i przyjmuj je dalej do czasu rozmowy z nią. Samodzielne odstawienie w międzyczasie nie jest bezpiecznym rozwiązaniem.
Dlaczego „po prostu odstaw leki” nie jest bezpieczną zasadą
Tu najczęściej pojawiają się błędy, a mechanizm ma znaczenie.
Nagłe odstawienie leku stabilizującego nastrój lub przeciwpsychotycznego może wywołać nawrót, czasem ciężki. W przypadku niektórych leków samo nagłe przerwanie niesie też bezpośrednie ryzyko fizyczne. Nawrót w ciąży nie jest drobną przeszkodą: może zakłócić sen i odżywianie, utrudnić korzystanie z opieki prenatalnej, sprzyjać ryzykownym zachowaniom lub prowadzić do hospitalizacji, a przy ciężkim epizodzie zagrażać Twojemu bezpieczeństwu.
Prawdziwy wybór nie brzmi więc „leki albo ich brak”. To wspólna decyzja, w której waży się możliwe ryzyko każdego leczenia wobec ryzyka nieleczonej lub niedostatecznie leczonej choroby dwubiegunowej w okresie i tak zwiększonego ryzyka. Ciąża, a szczególnie tygodnie po porodzie, wiążą się ze zwiększonym prawdopodobieństwem epizodów u osób z chorobą dwubiegunową. Okres poporodowy to jedno z okien najwyższego ryzyka w całym przebiegu choroby. Plan pomijający tę stronę bilansu nie jest bezpiecznym planem.
Specjaliści rozważą szczegóły, których ta strona celowo nie rozważa: który lek, na jakim etapie ciąży, przy jakiej historii. Liczby wyciągnięte z internetu i przyłożone do własnej sytuacji częściej wprowadzają w błąd, niż informują.
Walproinian to szczególny przypadek
Jeden lek trzeba wymienić wprost. Walproinian (kwas walproinowy, diwalproeks) wiąże się ze szczególnymi i poważnymi ostrzeżeniami w ciąży i dla osób, które mogą zajść w ciążę. Organy regulacyjne w wielu krajach wprowadziły dla niego specjalne ograniczenia i wymagania dotyczące zapobiegania ciąży. Jeśli walproinian jest częścią Twojego leczenia, a ciąża jest możliwa teraz lub w przyszłości, potraktuj to jako pilną rozmowę do umówienia, a nie temat do poruszenia przy jakimś późniejszym przeglądzie.
Pilną do omówienia, lecz nadal nie powód do samodzielnego odstawienia. Nasza strona o walproinianie wyjaśnia, czego dotyczy to ostrzeżenie, a alternatywę planuje się z osobą przepisującą leki.
Kto powinien wziąć udział w rozmowie
Dobra opieka okołoporodowa przy chorobie dwubiegunowej to praca zespołu. Warto wiedzieć, kogo gromadzisz wokół siebie:
- Osobę przepisującą leki lub psychiatrę — najlepiej z doświadczeniem okołoporodowym, jeśli jest dostępna.
- Położnika lub położną, którzy od początku powinni znać diagnozę i listę leków.
- Lekarza rodzinnego, który często łączy ze sobą różne części opieki.
- Farmaceutę, zbyt rzadko wykorzystywane źródło jasnych informacji o lekach.
- Partnera lub zaufaną osobę, to ona będzie zauważać wczesne sygnały ostrzegawcze, kiedy Tobie zabraknie sił.
Specjalistyczne zespoły zdrowia psychicznego w okresie okołoporodowym działają w niektórych krajach, a w innych nie. Zapytaj, co jest dostępne tam, gdzie mieszkasz, i zrób to wcześnie, bo kolejki są częste.
Plan na okres po porodzie i sygnały do obserwacji
Ponieważ tygodnie po porodzie są okresem największego ryzyka, plan warto spisać przed narodzinami dziecka. Jego filary są mało efektowne, ale skuteczne: ochrona snu (ustal wcześniej, kto zajmie się nocnymi karmieniami, aby zapewnić Ci nieprzerwany blok snu), przeglądy leków i wizyty wpisane w kalendarz, a nie traktowane jako opcjonalne, oraz wspólne ustalenie z osobą wspierającą, jak wyglądają wczesne sygnały ostrzegawcze u Ciebie.
Szybko skontaktuj się z zespołem, jeśli zauważysz wyraźnie mniejszą potrzebę snu z wysoką energią, przyspieszone myśli, nietypowo podwyższony nastrój lub drażliwość albo pogłębiający się spadek nastroju z poczuciem beznadziei. Pilnie szukaj pomocy — w służbach ratunkowych lub miejscowej linii kryzysowej — jeśli pojawia się dezorientacja, słyszenie lub widzenie rzeczy niedostrzeganych przez innych, przekonania, które wydają się niewzruszone i nie pasują do Ciebie, albo jakiekolwiek myśli o zrobieniu krzywdy sobie lub dziecku. Mogą to być oznaki psychozy poporodowej — nagłego stanu medycznego, który można leczyć, szczególnie gdy zostanie wcześnie wychwycona. Nasza strona pomocy w kryzysie podaje linie według krajów.
Co zrobić z tym teraz
Jeśli ciąża jest możliwa choćby w odległej przyszłości, wpisz na listę pytań na kolejną wizytę: Jeśli zechcę starać się o dziecko, co zrobimy z moim leczeniem i jak wcześnie trzeba zacząć planowanie? To jedno pytanie to cała metoda. Dopisz odpowiedź do swojej Mapy Leków i nadal przyjmuj to, co masz przepisane, dopóki plan powstaje.
Częste pytania
Czy mogę mieć dzieci, jeśli mam chorobę dwubiegunową?
Tak — wiele osób z chorobą dwubiegunową ma dzieci. Choroba dwubiegunowa sama w sobie nie jest powodem, by wykluczać ciążę czy rodzicielstwo. Oznacza jednak, że ciążę i rok po porodzie warto planować, a nie improwizować — najlepiej zaczynając od rozmowy przed poczęciem.
Czy muszę odstawić leki, jeśli chcę zajść w ciążę?
Nie samodzielnie i nie automatycznie. Niektóre leki wymagają omówienia lub zmiany przed poczęciem, inne są kontynuowane, ponieważ utrzymanie dobrego stanu samo w sobie jest czynnikiem bezpieczeństwa dla Ciebie i dziecka. Nagłe odstawienie może wywołać nawrót i być niebezpieczne. Wcześnie porusz ten temat z osobą przepisującą leki i przyjmuj to, co masz przepisane, dopóki wspólnie nie ustalicie planu.
A co z karmieniem piersią?
To osobna rozmowa, oparta na własnych danych, i zależy od konkretnego leku, Twojego zdrowia i snu. Niektóre leki uważa się za bardziej zgodne z karmieniem piersią niż inne. Część rodziców wybiera mieszankę również po to, by chronić nocny sen. Poproś osobę przepisującą leki i lekarza dziecka, by omówić to przed porodem, a nie po nim.
Źródła
Jeśli jesteś w kryzysie albo myślisz o skrzywdzeniu siebie, nie jesteś sam ani sama, a pomoc jest dostępna już teraz. W Polsce zadzwoń pod 116 123 (Telefon Zaufania dla Osób Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym) albo pod numer alarmowy 112. Gdzie indziej skontaktuj się z lokalnymi służbami ratunkowymi — Znajdź pomoc teraz ma numery według kraju.