Wczesne sygnały choroby dwubiegunowej łatwo przeoczyć, ponieważ rzadko występują jako pojedynczy, wyraźny objaw. Bardziej wiarygodnym sygnałem jest grupa zmian, które pojawiają się razem i utrzymują: zmiany snu i energii, tempa myślenia, pewności siebie, kontaktów z ludźmi i potrzeby rozpoczynania wielu rzeczy naraz. Każda z osobna należy do zwykłego ludzkiego doświadczenia; istotny jest wzorzec kilku zmian występujących razem przez dni, a nie godziny.
Podwyższony nastrój łatwo przeoczyć
Na tym polega pułapka. Oznaki stanu podwyższenia mogą wydawać się pozytywne: więcej energii, mniejsza potrzeba snu, wielkie pomysły, łatwe kontakty z ludźmi, duża produktywność. Nic z tego nie wygląda na problem, więc ani ty, ani ludzie wokół ciebie nie uznajecie tego za sygnał. Okresy obniżenia częściej są zauważane i leczone jako depresja; podwyższenie pamięta się jako „dobry czas”. Ta asymetria w dużej mierze wyjaśnia, dlaczego diagnoza choroby dwubiegunowej tak często pojawia się wiele lat po pierwszych oznakach, a w międzyczasie rozpoznaje się jedynie depresję.
Częste wczesne sygnały
W odniesieniu do twojej zwykłej normy warto znać następujące zmiany:
- mniejsza potrzeba snu — śpisz mniej, ale nie czujesz zmęczenia;
- gonitwa lub przyspieszenie myśli i szybsza mowa;
- przypływ energii, planów i nowych projektów;
- rosnąca pewność siebie, która może przejść w wielkościowość albo zniecierpliwienie;
- większe wydatki, ryzyko lub impulsywność;
- z drugiej strony okresy silnego zmęczenia, utraty zainteresowań i wycofania.
Nie chodzi o odhaczanie listy. Zauważ, gdy grupa tych zmian pojawia się w tym samym czasie i utrzymuje się.
Obserwuj własny punkt odniesienia
Nie porównuj się z innymi, lecz ze swoją zwykłą normą. Pięć godzin snu znaczy co innego, jeśli to dla ciebie typowe, a co innego, gdy zwykle potrzebujesz ośmiu. Kilka dni krótszego snu przy większym pobudzeniu, gonitwie myśli i mnożących się planach mówi więcej, gdy porównasz je z własną normą, niż jedna dramatyczna chwila. Choroba dwubiegunowa często zaczyna się od późnych lat nastoletnich do około połowy trzeciej dekady życia, ale może pojawić się także w innym wieku. Wczesne oznaki w każdym wieku łatwo tłumaczyć stresem lub charakterem.
Co z tym zrobić
Jeśli ta grupa zmian brzmi znajomo, zanotuj, co się zmieniło i na jak długo, a potem pokaż to specjaliście. To nie samodzielna diagnoza, lecz przekazanie fachowej osobie jasnego obrazu — a właśnie to skraca wieloletnią drogę do rozpoznania, o której opowiada tak wiele osób.
Częste pytania
Jaki jest zwykle pierwszy sygnał?
Często zmiana snu i energii: mniejsza potrzeba snu przy poczuciu pobudzenia albo silne zmęczenie i utrata zainteresowania. Towarzyszą jej zmiany myślenia lub zachowania, które trwają dni, a nie godziny.
W jakim wieku zwykle zaczyna się choroba dwubiegunowa?
Najczęściej pojawia się od późnego okresu nastoletniego do około połowy trzeciej dekady życia, choć może zacząć się wcześniej lub później. Wczesne objawy w tym okresie łatwo przypisać stresowi, osobowości lub przejściowemu etapowi — i to jeden z powodów, dla których diagnoza często opóźnia się o lata.
Czy objawy podwyższonego nastroju są sygnałami ostrzegawczymi, jeśli są przyjemne?
Tak — i właśnie dlatego są przeoczane. Więcej energii, mniejsza potrzeba snu i wielkie pomysły rzadko wydają się problemem, więc nikt ich nie zgłasza. W porównaniu z własnym punktem odniesienia dobra passa, która kosztuje cię sen i mnoży ryzykowne plany, jest warta uwagi.
Źródła
- NIMH — Bipolar Disorder
- DBSA — Bipolar Disorder (education)
Jeśli jesteś w kryzysie albo myślisz o skrzywdzeniu siebie, nie jesteś sam ani sama, a pomoc jest dostępna już teraz. W Polsce zadzwoń pod 116 123 (Telefon Zaufania dla Osób Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym) albo pod numer alarmowy 112. Gdzie indziej skontaktuj się z lokalnymi służbami ratunkowymi — Znajdź pomoc teraz ma numery według kraju.