Als je houdt van iemand met een bipolaire stoornis, kun je ongemerkt een manager worden, en de ander een project. Dat gebeurt geleidelijk en met de beste bedoelingen: je let op, herinnert de ander aan dingen en maakt je zorgen. Maar hoe meer je managet, hoe meer de relatie in de aandoening begint te verdwijnen. De nuttigste verschuiving die je kunt maken, is de aandoening loskoppelen van de persoon, zodat de crisismodus niet de hele manier wordt waarop jullie met elkaar omgaan.
Maak onderscheid tussen de aandoening en de persoon
Dit ene onderscheid verandert bijna alles. Als je partner prikkelbaar is, zich terugtrekt of keuzes maakt die je zorgen baren, helpt het om je af te vragen of je je partner ziet of de episode. Symptomen zijn geen karakter, en ze als karakter lezen is precies hoe aan beide kanten wrok ontstaat. «De aandoening doet dit, en wij staan in hetzelfde team ertegenover» is een veel werkbaardere houding dan «jij doet mij dit aan». Zo blijven jullie bondgenoten in plaats van tegenstanders.
Kleine gewoonten helpen meer dan grote reddingsacties
Wat het meest helpt, is vast en herhaalbaar, niet heldhaftig. Een dagelijks gesprek van twee minuten om contact te houden. Een gezamenlijk woord of signaal dat jullie vooraf afspreken en waarmee ieder van jullie kan zeggen «Volgens mij verandert er iets», zonder ruzie te krijgen. En een plan voor rustige tijden voor als de situatie escaleert: wie je belt, wat helpt en wat niet. Dan kun je op een moeilijk moment op een plan terugvallen in plaats van in paniek te raken. Je hoeft niet perfect of altijd beschikbaar te zijn. Regelmaat doet meer goed dan intensiteit, en een kleine gewoonte die je volhoudt is meer waard dan een groot gebaar dat je niet kunt volhouden.
Zorg ook voor jezelf
Iemand steunen is niet hetzelfde als alles opvangen, en jezelf leegtrekken helpt niemand. Een grens stellen betekent niet iemand in de steek laten: het maakt steun op de lange duur vol te houden. Houd delen van je leven die alleen van jou zijn. Overweeg zelf steun te zoeken, bijvoorbeeld bij een vertrouwde vriend, een therapeut of een groep voor partners en familie. Dan draag je dit niet alleen. Jouw welzijn is geen losstaande kwestie naast de relatie; het is een deel van wat de relatie overeind houdt.
Als er een crisis is
Als je partner mogelijk in gevaar is of zegt niet meer te willen leven, wacht dan niet: zoek direct hulp bij een crisislijn, de behandelaar van je partner of de hulpdiensten. Als je van tevoren weet wat je moet doen en wie je moet bellen, wordt een beangstigend moment hanteerbaarder. En precies daarom is het plan uit rustige tijden zo belangrijk.
Wat kun je hiermee doen?
Kies een kleine gewoonte — het dagelijkse gesprek is een goed begin — en probeer die deze week. De andere gidsen in deze rubriek gaan dieper op elk onderdeel in, waaronder een oefening van twee minuten die precies hiervoor bedoeld is.
Veelgestelde vragen
Hoe help ik zonder alles over te nemen?
Bied steun in plaats van toezicht. Kleine gewoonten die je kunt herhalen — een kort dagelijks gesprek, een gezamenlijk woord dat een spiraal stillegt, een plan dat jullie in rustige tijden hebben afgesproken — helpen meer dan proberen alles te beheersen of op te lossen. Partner zijn is beter dan toezichthouder zijn.
Wat als mijn partner zich niet goed voelt en mij wegduwt?
Blijf standvastig en vat het niet persoonlijk op: prikkelbaarheid en terugtrekken zijn vaak symptomen, geen oordeel over jou. Houd je contactmomenten kort en warm, bewaak de grenzen die jullie in rustige tijden hebben afgesproken en leun op je eigen steun, zodat je dit niet alleen hoeft te dragen.
Hoe zorg ik hierbij voor mezelf?
Bewust. Houd delen van je leven die van jou zijn, aanvaard dat grenzen erbij horen als je goed van iemand houdt, en denk aan steun voor jezelf: een vriend, een therapeut of een groep voor partners. Jouw welzijn staat niet los van dat van de relatie; het houdt de relatie overeind.
Bronnen
- NIMH — Bipolar Disorder
- DBSA — Support for Friends and Family
Ben je in crisis of denk je erover om jezelf iets aan te doen, dan sta je er niet alleen voor en is er nu hulp beschikbaar. In Nederland bel je 113 of 0800-0113 (113 Zelfmoordpreventie, 24/7). In België bel je 1813 (Zelfmoordlijn, 24/7). Elders neem je contact op met de lokale hulpdiensten — Nu hulp krijgen geeft de nummers per land.