Iemand met wie je date vertellen dat je een bipolaire stoornis hebt

De vraag waarmee mensen hier werkelijk komen is niet moet ik iemand vertellen dat ik een bipolaire stoornis heb? De vraag is wanneer en hoeveel. De juiste maat vinden is een vaardigheid, geen morele test. Deze pagina biedt educatieve informatie, geen medisch advies.

Het meeste advies online houdt de ene helft vast en laat de andere vallen.

Je bent iemand die je donderdag hebt ontmoet je medische geschiedenis niet verschuldigd. Een diagnose is privé-informatie, en een eerste date is een vreemde met een kop koffie. Tegelijk wordt iets belangrijks voor onbepaalde tijd verbergen zwaar. Niet omdat je oneerlijk bent, maar omdat het verbergen uiteindelijk meer energie vraagt dan het gesprek zelf. Mensen die te lang wachten, beschrijven vaak hetzelfde: het geheim groeide terwijl ze het met zich meedroegen.

Zoek dus een moment ertussenin. Niet op de eerste date. Ook niet pas na twaalf maanden.

Wanneer het meestal werkt

De vuistregel die het onthouden waard is: vertel het wanneer er iets wezenlijks is om te beschermen.

Dan vertel je het niet meer aan iemand die je nauwelijks kent, maar deel je iets wat iemand die ertoe doet nodig heeft om je beter te kennen. Voor de meeste mensen is dat na de derde of vierde date en voordat jullie levens sterk verweven raken — wanneer je het jammer zou vinden als het contact stopt.

Aan sommige dingen merk je dat het moment is aangebroken. Je blijft bij elkaar slapen, dus je slaap en ochtendroutine worden toch zichtbaar. Jullie maken plannen voor volgende maand. Of je merkt dat je je verhalen begint te bewerken om een hoofdstuk weg te laten.

Aan beide uiteinden van de tijdlijn zitten lastige momenten. Te vroeg zet de diagnose meestal in de deuropening, zodat die het luidste feit over jou is voordat er iets anders is doorgedrongen. Te laat — na maanden, of erger, midden in een moeilijke periode — betekent dat iemand het woord en de ervaring op dezelfde dag leert kennen, en dat is een veel moeilijkere kennismaking. Eén uitzondering: als er nu iets gebeurt wat de ander binnenkort zal raken, kun je het beter eerder vertellen dan wachten op een netter moment.

Hoe je het zegt

Kort. Rustig. Zonder excuses. Je deelt een feit over je leven; je bekent niets.

«Er is iets wat ik je wil vertellen, omdat ik blij ben met hoe het tussen ons gaat. Ik heb een bipolaire stoornis. Het is al jaren onder controle — behandeling, een behandelaar die ik echt zie, en ik ben streng over mijn slaap. Je mag me alles vragen.»

«Voordat dit verdergaat: ik leef met een bipolaire stoornis. In het dagelijks leven betekent het vooral dat ik mijn slaap goed moet beschermen. Het is een deel van mijn leven, niet mijn hele leven. Ik heb liever dat je het mij vraagt dan dat je moet gissen.»

Deze voorbeelden werken doordat ze kort zijn: een lange inleiding laat merken dat je denkt slecht nieuws te brengen. Ze vertellen wat je eraan doet, want «onder controle» is het deel waaraan iemand zich kan vasthouden. En ze eindigen met een uitnodiging tot gesprek, niet met een smeekbede.

Kies bewust het moment: nuchter, privé, niet om één uur ‘s nachts en nooit tijdens een ruzie. Bepaal vooraf hoeveel je wilt delen. «Ik heb een bipolaire stoornis en ik neem die serieus» is een volledige mededeling, geen halve.

Wat de reactie je vertelt

Goed. De ander stelt vragen, bedankt je dat je het vertelt en vraagt wat helpt. Zo reageert iemand die echte informatie kan verdragen. Het is de moeite waard om dat op te merken, want het voorspelt veel over wat daarna komt.

Onhandig. De ander wordt stil, zegt iets wat net niet goed valt of stelt een botte vraag. Ongemak is geen afwijzing. De meeste mensen hebben dit gesprek nog nooit gevoerd en zijn vooral bang iets verkeerds te doen. Geef het een paar dagen. Wat iemand daarna doet, zegt meer dan de eerste negentig seconden.

Slecht. De ander zegt «Je lijkt helemaal niet bipolair», maakt er grapjes over, behandelt je vanaf dat moment als breekbaar of ziet in gewone stemmingen symptomen. Dat zegt iets over die persoon, geen oordeel over jou. En het is beter dit in week vijf te zien dan in jaar vijf.

Er is ook een ernstiger grens. Als iemand je diagnose tegen je gebruikt — als machtsmiddel in een ruzie, als reden dat jouw mening minder telt of om te bepalen wat je wel of niet mag doen — is dat geen onhandigheid. Het is een patroon dat het verdient om hardop benoemd te worden, tegenover iemand die je vertrouwt en tegenover je behandelaar. Een relatie verlaten waarin dit gebeurt, is niet altijd eenvoudig of veilig. Juist hiervoor bestaat steun.

Daten zonder er een protocol van te maken

De praktische kant is echt, maar kleiner dan veel mensen vrezen.

Slaap is het belangrijkste. Drie avonden op rij daten tot vier uur ‘s nachts brengt voor jou een risico mee dat niet voor iedereen geldt. Je hoeft de biologie niet uit te leggen. «Ik moet op tijd naar huis, anders verander ik in een pompoen» volstaat. Alcohol verdient aandacht, zeker in combinatie met medicatie. Vraag er degene naar die jouw medicatie voorschrijft, niet het internet. En «Ik drink vanavond niet» heeft geen toelichting nodig.

Behandel deze dingen zoals anderen met persoonlijke voorkeuren omgaan. De relatie hoeft niet als een zorgplan te lezen. Een partner die weet dat je vroeg gaat slapen, blijft je partner en wordt geen verpleegkundige.

Wat niet jouw taak is

Je hoeft niet iedereen met wie je date les te geven over stemmingsstoornissen. Je hoeft niet te bewijzen dat je stabiel bent of dankbaar te zijn dat iemand blijft. En je bent geen project. Iemand die je zo behandelt, begrijpt de relatie vanaf het begin verkeerd.

Je hoeft je diagnose ook niet in je datingprofiel of eerste bericht te zetten, of je te houden aan een tijdschema dat iemand anders voor je heeft bedacht. Sommige mensen zetten het wel in hun profiel en vinden het prettig dat het mensen filtert. Dat is een geldige keuze, geen verplichting.

De informatie is van jou. Jij geeft haar aan de mensen van wie jij vindt dat ze het verdiend hebben, wanneer jij dat beslist, en in de mate die jij wilt. Dat is geen geheimhouding. Iedereen gaat zo om met privézaken in het eigen leven. Jij hebt er alleen zorgvuldiger over moeten nadenken dan de meesten.

Als zo’n gesprek je naar een donkere plek brengt, blijf er dan niet alleen mee zitten. In Nederland kun je 113 Zelfmoordpreventie bellen op 0800-0113, in België de Zelfmoordlijn op 1813; bel bij een noodgeval 112. Onze crisispagina vermeldt hulp per land.

En als je hierboven controle herkende in plaats van onhandigheid, bestaat ook daarvoor hulp. In de VS is er de National Domestic Violence Hotline; in het VK de National Domestic Abuse Helpline. De meeste landen hebben een vergelijkbare hulplijn, en onze crisispagina is een plek om vanavond te beginnen.

Ben je in crisis of denk je erover om jezelf iets aan te doen, dan sta je er niet alleen voor en is er nu hulp beschikbaar. In Nederland bel je 113 of 0800-0113 (113 Zelfmoordpreventie, 24/7). In België bel je 1813 (Zelfmoordlijn, 24/7). Elders neem je contact op met de lokale hulpdiensten — Nu hulp krijgen geeft de nummers per land.